စက္တင္ဘာလ ၂၀၀၇ ခုႏွစ္က ကုလသမဂၢ အေထြေထြ ညီလာခံႀကီကေန ဌာေန တိုင္းရင္းသားေတြရဲ႕ အခြင့္အေရး ဆိုင္ရာ ေၾကညာစာတမ္းကို ျပဌာန္းခဲ့ၿပီးတဲ့ေနာက္ ဒီႏွစ္မွာေတာ့ ကမၻာေပၚက ဌာေန တိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳးမ်ားရဲ႕ ႏိုင္ငံတကာေန႔ကို ပထမဆံုးအႀကိမ္ က်င္းပျပဳလုပ္ခဲ့ပါတယ္။ ဌာေန တိုင္းရင္းသားေတြရဲ႕ ႏုိင္ငံတကာ အထိန္းအမွတ္ ေန႔မွာ ကုိလံဘီယာႏုိင္ငံက အတင္းအဓမၼ အိုးအိမ္ ေရႊ႕ေျပာင္းခံရၿပီး အၾကမ္းဖက္မႈ အႏၱရာယ္ေတြနဲ႔ ရင္ဆိုင္ႀကံဳေတြ႔ ေနရတဲ့ ဌာေနတိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳးစုေတြရဲ႕ ကံၾကမၼာနဲ႔ပတ္သက္လို႔ အမ်ား အာရံုစိုက္မႈရေအာင္ ကုလသမဂၢ ဒုကၡသည္မ်ားဆိုင္ရာအဖြဲ႔က ႀကိဳးပမ္းခဲ့တဲ့အေၾကာင္း ဗြီအုိေအ သတင္းေထာက္ Lisa Schlein က ဂ်နီဗာၿမိဳ႕ကေန သတင္းေပးပို႔ပါတယ္။

ကမၻာတ၀ွမ္းမွာ ဌာေန တိုင္းရင္းသား ဒါမွမဟုတ္ ေဒသရဲ႕ မူရင္းေနထိုင္သူ စုစုေပါင္း သန္း ၃၇၀ ရွိၿပီး အမ်ားစုဟာ အခုခ်ိန္ထိ လူမႈအသိုင္းအ၀ုိင္းရဲ႕ ထုတ္ပယ္ဆက္ဆံမႈကို ဆက္လက္ ခံေနၾကရဆဲ ျဖစ္သလို ခြဲျခားဆက္ဆက္ခံရမႈေတြနဲ႔ မတရား ျပဳမႈဆက္ဆံခံရမႈေတြနဲ႔ ေတြ႔ႀကံဳ ခံစားေနၾကရဆဲ ျဖစ္ပါတယ္။

ဌာေန တိုင္းရင္းသားမ်ားဆုိင္ရာ ေၾကညာစာတမ္းဟာ အလြန္ အေရးပါတဲ့ စာတမ္းတခု ျဖစ္တယ္လို႔ ကုလသမဂၢ လူ႔အခြင့္အေရးဆုိင္ရာ ေျပာခြင့္ရသူ Rupert Colville က ဆိုပါတယ္။

"ကမၻာေပၚက ဌာေနတိုင္းရင္းသားေတြရဲ႕ အက်ိဳးစီးပြား နဲ႔ အသက္ရွင္ ရပ္တည္ခြင့္ေတြအတြက္ အေျခခံ ရွိသင့္တဲ့ အခ်က္အလက္ေတြကို ဒီေၾကညာစာတမ္းမွာ ျပဌားန္ထားပါတယ္။ သူတို႔ေတြ ရင္ဆုိင္ႀကံဳေတြ႔ရတဲ့ သမုိင္းစဥ္ဆက္ မတရားမႈေတြ အထူးသျဖင့္ ဌာေန တိုင္းရင္းသားေတြ အဓိက ႀကံဳေတြ႔ရတဲ့ ေျမယာပိုင္ဆုိင္မႈ အခြင့္အေရးလိုမ်ိဳး ကိစၥေတြမွာ ေျဖရွင္းေပးႏုိင္ဖို႔အတြက္ ႀကိဳပမ္းခ်က္တခုလည္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဌာေန တိုင္းရင္းသားေတြဟာ သူတို႔ရဲ႕ ေျမယာေတြ အတင္းအဓမၼ သိမ္းပိုက္တာ ခံရသလို အဲဒီလိုေျမေတြ ျပန္ရဖို႔ ႀကိဳးစားရာမွာလည္း ဒုကၡ အမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ရင္ဆုိင္ၾကရပါတယ္။"

ဌာေန တုိင္းရင္းသားမ်ား အခြင့္အေရးဆိုင္ရာ ေၾကညာစာတမ္း အတည္ျပဳျပဌာန္းႏိုင္ဖို႔ ဆယ္စုႏွစ္ ၂ စုေက်ာ္ ၾကာခဲ့ပါတယ္။ ဌာေန တုိင္းရင္းသားေတြ ရင္ဆိုင္ရတဲ့ အက်ပ္အတည္း ျပႆနာေတြကို ဒီ ေၾကညာစာတမ္းက အသိအမွတ္ျပဳတာပါ။ ကမၻာေပၚက ႏုိင္ငံေပါင္းမ်ားစြာမွာ ဌာေနတိုင္းရင္းသားေတြရဲ႕ အခြင့္အေရးေတြကို စနစ္တက် ဆက္ၿပီး ခ်ိဳးေဖာက္ေနဆဲ ျဖစ္တယ္လို႔ ကုလသမဂၢက ဆုိပါတယ္။

ကုလသမဂၢ ဒုကၡသည္ဆိုင္ရာ ေအဂ်င္စီက ကိုလံဘိုႏိုင္ငံက ဌာေနတိုင္းရင္းသားေတြရဲ႕ ၀မ္းနည္းစရာေကာင္းတဲ့ အေျခအေနေတြကိ မီးေမွာင္းထိုးျပပါတယ္။ ကိုလံဘုိႏုိင္ငံရဲဲ႕ ျပည္တြင္း လက္နက္ကိုင္ ပဋိပကၡေၾကာင့္ ဒီဌာေန တိုင္းရင္းသားအုပ္စုေတြ အားလံုးနီးပါးဟာ သူတို႔ ေနထိုင္ရာ ေဒသေတြကေန အတင္းအဓမၼ ေရႊ႕ေျပာင္းခံရတာ ဒါမွမဟုတ္ ၿခိမ္းေျခာက္ ေမာင္းႏွင္ခံရတာေတြနဲ႔ ႀကံဳေတြ႔ေနၾကရတယ္လို႔ ကုလသမဂၢ ဒုကၡသည္မ်ားဆိုင္ရာအဖြဲ႔ UNHCR ေျပာခြင့္ရသူ Roy Redmond က ဆိုပါတယ္။

"နုိင္ငံရဲ႕ ဌာေနတိုင္းရင္းသားမ်ား အဖြဲ႔ ONIC ရဲ႕ အဆိုအရ ဌာေနတိုင္းရင္းသား လူမ်ိဳးစုငယ္ ၁၈ ဖြဲ႔ဟာ လူမ်ိဳး ေပ်ာက္လုနီးပါး အႏၱရာယ္နဲ႔ ႀကံဳေတြ႔ေနရပါတယ္။ အစိုးရ စာရင္းအရ ႏွစ္စဥ္ႏွစ္တိုင္း ေနရပ္ ေဒသကေန ထြက္ေျပးၾကရၿပီးတဲ့ ဌာေနတိုင္းရင္းသား ခန္႔မွန္းေခ် ၁ ေသာင္းကေန ၂ ေသာင္းအထိ ရွိပါတယ္။ ဒါေပမယ့္လည္း တကယ္တမ္း အေရအတြက္ဟာ အခုထက္ အမ်ားႀကီး ပိုမ်ားႏုိင္တယ္လို႔ ONIC အဖြဲ႔က ခန္႔မွန္းပါတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ ဒီ ဌာေနတုိင္းရင္းသားေတြရဲ႕ ေနရပ္ေဒသေတြက ေ၀းလံၿပီး လူသူေခါင္တဲ့ေနရာေတြမွာ ရွိတာေၾကာင့္ ဒါမွမဟုတ္ သူတို႔အေနနဲ႔ စပိန္ဘာသာစကားကို မေျပာႏုိင္တာ၊ ဒါမွမဟုတ္ရင္လည္း သန္းေခါင္းစာရင္း စနစ္နဲ႔ အကၽြမ္းတ၀င္ မရွိတာေတြေၾကာင့္ အစိုးရရဲ႕ စားရင္းထဲမွာ ဌာေန တိုင္းရင္းသား အေတာ္မ်ားမ်ား မပါၾကပါဘူး။"

အစိုးရရဲ႕ စာရင္းဟာ ကိုလံဘီယာမွာရွိတဲ့ ဌာေနတိုင္းရင္းသား လူမ်ိဳးစုေတြ ဆိုးဆိုးရြားရြား ႀကံဳေတြ႔ရင္ဆုိင္ေနၾကရတဲ့ ေနရပ္က အတင္းအဓမၼ ေရႊ႕ေျပာင္းခံရမႈေတြထဲက တစိတ္တပိုင္းကိုပဲ ေဖာ္ျပႏုိင္တာ ျဖစ္တယ္လို႔ Redmond က ဆိုပါတယ္။ ဌာေနတိုင္းရင္းသားေတြရဲ႕ စီးပြားေရး၊ လူမႈေရးနဲ႔ ယဥ္ေက်းမႈ စတာေတြ ဆက္လက္ ရွင္သန္ႏုိင္ေရးဟာ သူတို႔ ဘိုးဘြားစဥ္ဆက္ မီွတင္းေနထိုင္လာခဲ့တဲ့ ေနရပ္ေဒသနဲ႔ အမ်ားႀကီး ဆက္စပ္ေနတာျဖစ္တယ္လို႔လည္း သူက ဆိုပါတယ္။

သူတို႔ရဲ႕ ေနရင္းဇာတိေျမေတြ ဆံုးရႈံးတဲ့အခါ၊ သူတို႔ရဲ႕ ေနရပ္ကေန ၿမိဳ႕ႀကီးေတြကို အတင္းအဓမၼ ေရႊ႕ေျပာင္းခံရတဲ့ အခါမ်ိဳးေတြမွာ ဌာေနတိုင္းရင္းသားေတြရဲ႕ အသက္ရွင္ ရပ္တည္ႏုိင္ေရးကို အႀကီးအက်ယ္ ၿခိမ္းေျခာက္တာမ်ိဳး ႀကံဳေတြ႔ၾကရတာေတြ အမ်ားႀကီး ရွိတယ္လို႔လည္း Redmond က ေျပာပါတယ္။ ဒီအထဲမွာ စစ္အစိုးရ အုပ္ခ်ဳပ္တဲ့ ျမန္္မာႏိုင္ငံက ဌာေန တုိင္းရင္းသားေတြလည္း ပါ၀င္ပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံက တိုင္းရင္းသားနယ္ေျမေတြမွာလည္း လက္နက္ကိုင္ ပဋိပကၡေတြ ဆက္လက္ ျဖစ္ေနဆဲျဖစ္သလို စစ္ပြဲေတြအၾကား ထြက္ေျပးတိန္းေရွာင္ေနရတဲ့ ဌာေနတိုင္းရင္းသားေတြဟာ သူတို႔ရဲ႕ ရိုးရာ ယဥ္ေက်းမႈေတြနဲ႔ အသက္ရွင္ရပ္တည္ႏုိင္ေရးေတြ ၿခိမ္းေျခာက္ခံေနရတာ ျဖစ္တယ္လို႔ ဒီလို ျမန္မာႏုိင္ငံက ဌာေနတုိင္းရင္းသားေတြရဲ႕ ႀကံဳေတြ႔ရတဲ့ အေျခအေနေတြကို ၂၀၀၅ ခုႏွစ္က ကုလသမဂၢရဲ႕ အၿမဲတမ္း ဌာေနတုိင္းရင္းသား အခြင့္အေရး ညီလာခံမွာ သြားေရာက္ေဆြးေႏြးခဲ့တဲ့ ကိုေ၀လင္းေအာင္က ေျပာျပပါတယ္။

"ဌာေနတုိင္းရင္းသား လူငယ္တေယာက္အေနနဲ႔ က်ေနာ္တုိ႔ ျမန္မာျပည္မွာရွိတဲ့ ဌာေနတုိင္းရင္းသား အခြင့္အေရးဟာ ဘယ္လို ရွိတယ္ ဆိုတဲ့ဟာကို က်ေနာ္တို႔ သြားၿပီးေျပာတယ္။ အဲဒီေနရာမွာ အမ်ားေသာအားျဖင့္က က်ေနာ္တို႔ ျမန္မာျပည္မွာရွိတဲ့ ဌာေနတိုင္းရင္းသားေတြရဲ႕ အေျခအေနဟာ အစာေရစာ ငတ္မြတ္ေခါင္းပါးမႈ ျပႆနာေတြနဲ႔ ႀကံဳေတြ႔ရတယ္၊ အေျခခံ ပညာေရး အဆင့္အတန္းေတြေတာင္မွ ဆံုးရံႈးရတယ္ ဆိုတဲ့ အေျခအေနဟာ ျမန္မာျပည္မွာ က်ေနာ္တုိ႔ ဌာေနတိုင္းရင္းသားေတြရဲ႕ေျမမွာ ဆယ့္ႏွစ္ရာသီ စစ္ျဖစ္ေနတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ ဌာေနတိုင္းရင္းသားေတြရဲ႕ ရိုးရာ၊ ဓေလ့၊ ယံုၾကည္မႈ၊ ဘာသာစကားေတြ၊ အခြင့္အေရးေတြ မလုပ္ေဆာင္ႏိုင္တဲ့အျပင္၊ ဒီ စစ္ပြဲေတြ ၾကားမွာပဲ ထြက္ေျပးတိန္းေရွာင္ေနရတဲ့အျပင္ ဒီလိုမ်ိဳး ကိုယ့္ရဲ႕ ဘာသာ၊ ဓေလ့၊ ထံုးတမ္း မိရိုးဖလာ ဗဟုသုတေတြ ေပ်ာက္ဆံုး ရတယ္။ ေပ်ာက္ဆံုးရေတာ့ ကိုယ့္ရဲ႕ အသက္ရွင္သန္ ေနထိုင္ႏုိင္ဖို႔အထိ ၿခိမ္းေျခာက္လာတဲ့ အေနအထားေပါ့။ ဥပမာအားျဖင့္ - မိဘဓေလ့ထံုးတမ္းကေနၿပီးေတာ့ ဒီရာသီမွာ ဒီလိုမ်ိဳး ေကာက္ရိတ္သိမ္းပြဲေတြ၊ ေကာက္စိုက္ရတယ္ စသျဖင့္ ဗဟုသုတေတြ မ်ိဳးဆက္သစ္ေတြမွာ အစဥ္တစိုက္ ဆက္ၿပီးေတာ့ တည္တည္ၿငိမ္ၿငိမ္ ေအးေအးခ်မ္းခ်မ္း နဲ႔ ဆက္ၿပီး လုပ္ႏုိင္တဲ့ အေနအထားေတြကလည္း ေပ်ာက္ဆံုးရတယ္။ ဒီစစ္ပြဲေတြေၾကာင့္၊ ဒါေတြကို က်ေနာ္တို႔က အဓိက ၂၀၀၅ ခုႏွစ္က ဌာေနတုိင္းရင္းသားေတြရဲ႕ ညီလာခံမွာ ေျပာဆိုခဲ့တာပါ။"