องค์กรด้านสิทธิมนุษยชนระดับนำกล่าวหาว่าประเทศไทยข่มขู่และใช้กำลังบังคับ ในการเนรเทศชาวโม้งไปประเทศลาว หลังจากพวกเขาหลบหนีออกไปจากค่ายผู้ลี้ภัยแห่งหนึ่งเมื่อเดือนที่แล้ว

องค์กร Human Rights Watch ระบุไว้ในถ้อยแถลงฉบับหนึ่ง ว่าองค์กรรู้สึกกังวลเกี่ยวกับผู้ลี้ภัย 1,300 คน ผู้ออกไปจากค่ายผู้ลี้ภัยห้อยน้ำข้าว จังหวัดเพชรบูรณ์ เพื่อไปทำการประท้วงครั้งใหญ่

ชาวโม้งราว 5,000 คน ออกไปจากค่ายผู้ลี้ภัยแห่งนั้นเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน หลังจากที่โดนควบคุม ตัวอยู่ที่ค่ายแห่งนั้นมาหนึ่งปี พวกเขาเดินขบวนไปยังกรุงเทพมหานคร ซึ่งอยู่ห่างจากค่ายราว 350 กิโลเมตร เพื่อร้องเรียนเกี่ยวกับความยากลำบากของพวกเขา

ทหารไทยส่งตัวผู้ประท้วงแปดร้อยคนกลับไปประเทศลาว และผู้ประท้วงอีกหลายพันคนกลับมายังค่ายดังกล่าว แต่องค์กร Doctors Without Borders หรือแพทย์ไร้พรมแดน ซึ่งเป็นองค์กรให้ความ ช่วยเหลือ รายงานว่าผู้ลี้ภัย 1,300 คนยังคงหายสาบสูญไป

องค์กร Human Rights Watch กล่าวหาว่าทางการไทยก่อให้เกิดความหวั่นกลัวและความไม่มั่นใจ ในการเพียรพยายามกดดันชาวโม้งให้สละสถานภาพของความเป็นผู้ลี้ภัยในประเทศไทย หรือการไปตั้งหลักแหล่งใหม่ในประเทศอื่นๆ

องค์กร Human Rights Watch และองค์กรแพทย์ไร้พรมแดน ซึ่งเข้านอกออกค่ายผู้ลี้ภัยแห่งนั้นได้เรียกร้องให้ทางการไทย หยุดใช้วิธีข่มขู่ และการเนรเทศโดยใช้กำลังบังคับ

คณะกรรมการผู้ลี้ภัยแห่งสหประชาชาติกล่าวว่า ตนทำหนังสือถึงรัฐบาลไทย โดยระบุว่าตนหวั่นเกรงว่าชาวโม้งจะโดนข่มเหงเมื่อกลับไปประเทศลาว ฝ่ายทหารไทยอ้างว่า การส่งชาวโม้งกลับไปลาวเป็นความสมัครใจ

โฆษกสตรีของคณะกรรมการฝ่ายผู้ลี้ภัยแห่งสหประชาชาติ เจนนิเฟรอ์ พาร์โกนิส เรียกร้องให้กระบวนการส่งตัวชาวโม้งกลับไปลาวนี้มีความโปร่งใสยิ่งกว่านี้ และว่าการขาดความโปร่งใส และการไม่มีกลุ่มที่สามมาติดตามสอดส่องเรื่องการส่งตัวชาวโม้งกลับไปลาว ทำให้การพิสูจน์ทราบว่า พวกเขาถูกส่งตัวกลับไปลาวตามความสมัครใจ หรือไม่เป็นเรื่องสุดวิสัย

แต่นายนภดล ปัทมะ รมต. ต่างประเทศของไทยกล่าวต่อผู้สื่อข่าวว่า รัฐบาลไทยยังคงยึดถือระเบียบพิธีการในการคัดเลือกผู้ลี้ภัยชาวโม้งจากลาวของตน และว่าประเทศไทยจะไม่ใช้วิธีบังคับส่งตัวกลับลาวกับชาวโม้ง และว่ากระบวนการเลือกสรรของประเทศไทยเพื่อเลือกว่าคนไหนเป็นผู้ลี้ภัยที่แท้จริง หรือเป็นผู้ลี้ภัยเพราะภาวะเศรษฐกิจ แต่ไม่ว่าเราจะทำอะไรก็ตาม เราคำนึงถึงเรื่องมนุษยธรรมอย่างเต็มที่

ในระยะสองสามเดือนมานี้ เกิดความตรึงเครียดในค่ายผู้ลี้ภัยแห่งนั้นมากขึ้น ท่ามกลางการที่ชาวโม้งประท้วงเกี่ยวกับสถานภาพของพวกเขา และเรื่องที่มีรายงานข่าวเป็นระยะๆ ว่าทางการไทยขู่เข็ญพวกผู้ลี้ภัยตอนปลายเดือนพฤษภาคม เขตที่พักอาศัยในค่ายแห่งนั้นโดนไฟไหม้วอดวายไปราว 60% หลังจากมีการเดินขบวนเป็นเวลาหนึ่งสัปดาห์ เพื่อเรียกร้องให้สหประชาชาติเข้าแทรก แซงเพื่อคุ้มครองชาวโม้งในฐานะผู้ลี้ภัย

ระหว่างสงครามเวียตนาม ชาวโม้งสู้รบเคียงข้างกับทหารอเมริกัน แต่เมื่อสงครามเวียตนามสงบในปี พศ. 2518 ชาวโม้งจำนวนมากต้องหลบหนีเข้าป่า และที่ข้ามพรมแดนเข้ามาในเขตประเทศไทยมีจำนวนหลายพันคน

ชาวโม้งหลายพันคนเดินทางไปตั้งหลักแหล่งใหม่ที่สหรัฐ ออสเตรเลีย ฝรั่งเศส และแคนาดา ทั้งประเทศไทยและลาวต่างกล่าวว่าชาวโม้งเป็นคนอพยพเพราะภาวะเศรษฐกิจ โดยใช้ประเทศไทยเป็นที่ที่จะก้าวไปสู่สถานภาพแห่งความเป็นผู้ลี้ภัยนั่นเอง